[Voorzekeren] Het ondenkbare deel V

[Armijn]

Er is weer zoveel gebeurd na mijn laatste artikel over "het ondenkbare", dat ik jullie graag weer een update wil geven over hoe alles ervoor staat. 2 weken geleden konden jullie het artikel van Sijbrand lezen over “Bewapen u tegen de crisis”. Daar heb ik gekscherend een paar foto's geplaatst waarbij ik te zien was met een noodpakket en jerrycans. Ik krijg de laatste tijd erg veel vragen over hoe je het beste kan wapenen tegen de financiële crisis. Op een of andere manier zijn er een hoop mensen die er rekening mee houden dat de financiële systemen er vroeg of laat mee ophouden. Dit ondanks dat de EU top laatst nog bij elkaar gekomen is en de markt er goed op reageerde dat de problemen aangepakt worden door onze leiders.

Als ik zo de artikelen, columns en tweets van analysten en vooral van de “bearisch” ingestelde goeroes lees is het meer uitstel van executie. Ze zeggen gewoonweg dat er te veel schulden zijn, dat deze niet meer beheersbaar zijn en dat als er banken of landen omvallen, dit de rest ook zal besmetten. Het einde is dan zoek. Nu ben ik zelf een grote optimist maar ik vind het ook erg interessant om lekker te doemdenken en allerlei scenario's de revue te laten passeren. Het valt mij de laatste tijd erg op dat er bij veel TV programma's over dit onderwerp gesproken wordt. De mensen die uitgenodigd worden omdat ze verstand van zaken hebben, komen er normaliter gewoon voor uit dat er een kans bestaat dat het allamaal fout gaat. Er wordt op onze nationale TV zelfs (semi-) gekscherend gezegd dat je maar beter een moestuin kunt hebben (DWDD, Paul en Witteman e.d.). Als slimme mensen dit gaan roepen, zou hier dan toch een kern van waarheid in zitten? Is de occupy beweging een voorbode op wat er gaat komen of moeten we er ons niks van aantrekken en gewoon doorgaan hoe we nu bezig zijn?

Persoonlijk vind ik dit een stukje bewustwording. Ik heb de afgelopen 40 jaar alleen maar voorspoed gehad en werd elk jaar rijker en ging meer verdienen, meer uitgeven, net zoals de meeste mensen om mij heen. We beschouwen dat allemaal maar als normaal. Op dit moment leven we in Nederland gemiddeld op het welvaartsniveau van 2004 en we doen het in dat opzicht natuurlijk helemaal niet slecht. Toch zie ik grote veranderingen. Er komen er al scheurtjes in en in sommige zaken zelfs grote scheuren. Ik heb in april van dit jaar een artikel geschreven over de huizenbubbel en zie dat ik daar gelijk ga krijgen. Als je je ogen en oren goed te kost geeft zie je overal om je heen de impact van de economische crisis. Nu hebben wij het nog prima voor elkaar in Nederland maar stel je eens voor dat Italië, die een staatsschuld heeft van bijna 2000 miljard, zijn rente niet meer kan betalen omdat die oploopt. Dan zal dit enorme gevolgen hebben voor de EU en ons persoonlijk keihard raken in onze portemonnee. Mijn schoonouders die nu 62 zijn, zijn nu al bang of ze hun pensioentje gaan krijgen en als ik hier in de stad Assen loop zie ik ontzettend veel leegstand.

Zoals jullie weten ben ik met deze serie van het “ondenkbare” bezig om in Spanje een zelfvoorzienend paradijs te creëren. Op dit moment is er ook al een website online waarbij je alles kan volgen hoe het project zich ontwikkeld. Ondertussen heb ik niet stil gestaan en ook veel mensen gesproken die er wat zinnigs over wilden zeggen. Wist je dat er in Nederland websites zijn die momenteel erg goede zaken doen voor mensen die zich graag willen verzekeren in geval het mis gaat. De websites www.liff.nl en tabermal-zaden.nl hebben al orders van mij ontvangen en heb ik allemaal netjes ontvangen. De laatste tijd reis ik ook regelmatig naar Spanje toe om het project goed in de gaten te houden. Als alles goed is zal vanaf 1 juni 2012 alles klaar zijn in Spanje om daar lekker te genieten en in het geval dat alles omdonderd we onbekommerd verder kunnen leven.

Nu ben ik afgelopen weken een paar keer met makelaars op pad geweest bij ons gebied in Spanje omdat ik wat investeringsmogelijkheden wil onderzoeken. Wat ik daar gezien heb is eigenlijk met geen pen te beschreven. Ik had wel eens documentaires gezien van Spaanse nieuwbouw spooksteden, maar ben er nu zelf geweest en God wat gaat dit land binnenkort naar de kloten! Met een werkloosheid van 22.6%, een gemiddeld inkomen van iets 1000 euro per maand en luxe appartementen die te koop staan voor 2 ton die aan de straatstenen niet verkocht worden terwijl ze al met de helft gedaald zijn.

Banken bezitten zoveel onroerend goed dat ze eigenlijk geen bank meer zijn maar meer makelaar en project ontwikkelaar. Al dit bezit staat gewoon op de balans voor prijzen die ze er nooit meer voor gaan krijgen. Uiteindelijk moeten ze gaan afboeken. Als dat gebeurd zal er een kettingreactie gaan plaatsvinden die zijn weerga niet kent. Maar op dit moment steekt iedereen daar zijn kop in het zand en roept dat het allemaal wel weer goed komt. Nou, met meer dan 800.000 nieuwbouw woningen waar nog nooit iemand in gewoond heeft gaat het niet goed komen! Als je ziet hoeveel half afgebouwde projecten er zijn waar al jaren niks meer gebeurd krijg je de tranen in je ogen. Ik reed van de week over de prachtige kustwegen en dacht dat ik alleen op de wereld was, zo rustig was het daar.

En als je dan beseft dat Spanje vaak pas genoemd wordt na Portugal en Italië wil ik niet weten hoe erg het daar is. Van Griekenland weten we dat het een puinhoop is. Toch zie ik het positief in en zal dit proces ons allemaal weer met de beide beentjes op de grond zetten en ons doen beseffen dat we niks vanzelfsprekend moeten nemen.

Wordt vervolgd...

[Arjen]

Wat betreft het total collapse risico en de toekomstverwachtingen van de economie zie ik het simpelweg als volgt:

We hebben een economish systeem waarbij we altijd vanuit gegaan zijn dat we veel schuld kunnen maken en die schuld kan dan worden opgevangen door economische groei. Dat is logisch, de schuld kun je meer zien als een investering in je economie dan puur als schuld. Dit is dan ook wat de economie studentjes leren en waarom ze allemaal vol vertrouwen blijven dat dit wordt opgelost.

Echter, dit betekend dat de economie altijd moet blijven groeien, dat de wereldbevolking moet blijven groeien en de productie en consumptie moeten blijven groeien. De wereld zelf is echter niet oneindig. We beginnen zon beetje een wereld te krijgen die meer mensen heeft dan het kan onderhouden, en als de economie door zou blijven groeien zoals hij hoort te doen, dan gaan in de 21e eeuw de meeste van de grondstoffen op raken, vele al in de eerste helft van de 21e eeuw. En natuurlijk dient het probleem zich niet pas aan als de laatste druppel olie of de laatste korrel koper erts uit de grond is gehaald. Hierdoor is het niet mogelijk oneindig te blijven groeien. Mocht het zover komen dat de economie even weer beter gaat, dan stijgen onmiddelijk de grondstofprijzen zo hard dat dit gelijk weer de kop wordt ingedrukt.

Dus nu zitten we met die schuld zonder economische groei om dat op te lossen. In principe hoeft dat nog geen probleem te zijn, want we hebben een drukpers. We kunnen eigenlijk net zoveel geld bijdrukken om banken, landen en pensioenfondsen te redden als nodig is. Het zal wel voor inflatie zorgen en dat is weer diefstal van iedereen die geld heeft of een inkomen dat niet met die inflatie mee zal groeien, maar het systeem hoeft niet in te storten zolang de volksopstanden als gevolg van alle maatregelen en volgende inflatie niet te ernstig worden.

Wanneer men echter niet accepteerd dat de komende decenia iedereen in moet leveren en flinke stappen terug moet doen in welvaartsstandaard en iedereen blijft staken, protesteren en er een algemene negatieve sfeer blijft heersen die negatief is voor onze maatschappelijke productieviteit en inovativiteit en mogelijk kan leiden tot bank runs etc, of als onze leiders niet eensgezind kunnen organiseren hoe en waar de geldpers aangezet word en naar wie dat geld dan gaat, dan is er wel degelijk een risico op total collapse. Dat is waarom directeuren van centrale banken roepen dat alles wel goed komt. De visie dat het niet goedkomt creeert een self fullfilling prophecy. Iedereen moet vertrouwen blijven hebben.

De juiste oplossing zou natuurlijk zijn als we wel economische groei zouden creeeren door enorm te investeren in duurzaamheid, recycling etc. We moeten naar 100% recycling van alle grondstoffen, olie misschien nog voor vliegtuigen, de rest van ons totale energie gebruik moet duurzaam zijn. Maar dit zou betekenen dat iedereen daar hard aan moet werken en ondertussen minder te consumeren heeft. Ik betwijfel sowieso of het daar niet al te laat voor is, en ik zie nog steeds veel en veel te weinig gebeuren, men klaagt steen en been als men iets moet inleveren en dus wordt het moeilijk of onmogelijk om te investeren in duurzaamheid in plaats van nog zoveel mogelijk consumptie goederen voor het verwende volk. Dit best case scenario heb ik dus weinig hoop op.

Daarmee is er in mijn toekomst verwachting dus de grootste kans dat we de komende decades gewoon crisisachtig door blijven gaan waarbij iedereen achteruit blijft gaan in welvaart. Wat gepaard zal blijven gaan met de nodige oneenigheid, vareirend van volksprotesten tot plaatselijke revolutietjes en blijvend oorlog voeren om grondstoffen.

Een wat kleinere kans op total collapse als het misgaat.

Een minimale kans dat we enthousiast een duurzame economie gaan opbouwen.

[Mr.Eden]

Wederom een mooi artikel in de ''het ondenkbare'' series.

Ik denk dat Europa er relatief nog beter voor staat dan andere belangrijke zones zoals de VS en China. Dit lees je echter nauwelijks in het nieuws omdat er voor de lezer niet veel aan is.

Een simpel feitje: het grootste winkelcentrum ter wereld met een capaciteit die gelijkstaat aan een wereldstad is te vinden in China. Het probleem met dit winkelcentrum is dat het voor 99% leeg staat. Tevens zijn er steden groter dan Amsterdam te vinden in China waar niemand woont.

Het grote probleem in de financiele sector is leveraging. Oftewel meer uitlenen dan je daadwerkelijk hebt. In feite doen wij als forex traders niets anders dan dat. Echter wij zijn verplicht tot een liquide marge.

Hoe banken/verzekeringsbedrijven/funds te werk gaan is als volgt: Een bank leent een lets say: 1.000.000 uit aan een bedrijf. De bank levert zelf echter maar 250.000 aan. De rest wordt opgehaald bij andere banken en of funds, aangezien de bank zeer goedkoop kan lenen vanwege zijn AAA rating. De bank leent nu op 3:1 uit. Op deze manier kan de bank dus 3 x zoveel uitlenen dan zonder leverage. Mocht er een geld tekort ontstaan, dan zorgen centrale banken daarvoor (daarom zijn de rentes van de centrale banken zo belangrijk).

Wat Arjen al goed aangeeft gaan dit soort systemen er van uit dat er economisch groei is. Is er geen economische groei, dan zullen bedrijven hun schulden minder vaak terugbetalen. Dit heeft meerdere domino effecten: bank komt in de problemen, werkloosheid stijgt (bedrijf gaat immers failliet) dit veroorzaakt een vicieuze circel. Vroeger kon de overheid makkelijk ingrijpen door geld in de economie te pompen (theorie van Keynes) tegenwoordig heeft dat geen zin meer omdat banken dmv leverage astronomische bedragen hebben uitstaan waar de overheid nooit tegenop kan boksen.

Mbt tot het argument dat grondstoffen opraken zou ik me niet zorgen om maken. Men vind altijd wel een alternatief als dingen te duur worden. Simpel voorbeeld: whatsapp/ping over sms. Of je zag bij de oil price spike van 140$ per vat een vloedgolf van onderzoeken naar alternatieven in groene energie.

Al met al zie ik de grote problemen pas ontstaan over een paar honderd jaar als de Afrika welvarender wordt en de wereldwijde consumptie serieus uit de klauwen loopt.

Ik wens je verder veel geluk en plezier toe in Spanje !